Communicatievraag met een C? Raadpleeg de HSTotaal-woordenlijst!

start a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

 

HSTotaal woordenlijst:
van 'aanplakbiljet' tot 'Zwitserse School'.

Grafische uitdrukkingen, reclametaal, communicatie begrippen, druktermen, typografische vaktaal, design jargon en andere creatieve wartaal.

 

c

C4 envelop, akte- of dienstenveloppe met een formaat van 229 x 324 mm.

C5 envelop, akte- of dienstenveloppe met een formaat van 162 x 229 mm.

cacheren, het op elkaar plakken van verschillende materialen, kunststoffen of kartonsoorten. Zoals met karton versterkte displays en (credit)cards.

cahiersteek, schriftensteek (zoals bij schoolschriften), bindtechniek met garen, wordt toegepast voor luxe bindwerk, gelegenheidsdrukwerk. Er wordt gehecht met een driepuntsverbinding in de rug. De lengte van de steek is minimaal 50 mm en maximaal 175 mm. Het garen is verkrijgbaar in veel kleuren.

calqueerpapier, calqpapier, een calqje, transparant papier, lichtdoorlatend, toegepast op tekenkamers en ontwerpstudio‘s voor het maken van ontwerpschetsen en technische tekeningen met Oost-Indische inkt en trekpen of tekenpen, zoals Rotring. Calqueerpapier is extreem gevoelig voor vocht, niet maatvast en trekt snel krom. Een oplossing daarvoor is het gebruik van polyester tekenmateriaal. De handmatige vervaardiging van technische tekeningen is door de komst van de computer in de tekenkamer en de ontwerpstudio - vanaf 1985 - geheel verdrongen.

captcha, afkorting van: completely automated public turingtest to tell computers and humans apart. Een captcha is een zeer eenvoudige veiligheidstest om in de interactie met websites - bijvoorbeeld bij het verzenden van contactformulieren - het onderscheid te maken tussen mensen en robots. Het testje kan bijvoorbeeld bestaan uit het optellen van 2 cijfers, het kiezen uit beelden of het herkennen van vervormde letters.

c-cedille, leesteken, haakje onder een medeklinker dat aangeeft dat de c wordt uitgesproken als een s (reçu).

centreren, symmetrische zetwijze en layout, tekstregels en afbeeldingen worden in het midden onder elkaar gezet (centreren op de Y-as), kan ook horizontaal (centreren op de X-as). Tekstkolommen hebben bij centreren links en rechts geen rechte kantlijn. Daarnaast kennen we ook: Engelse regelval (voorin lijnend), achterin gelijk (rechts lijnend) en blokvorm (links en rechts lijnend, alle regels zijn even lang),

certificeringslabel, een lijstje gegevens over de genormeerde totstandkoming van een kleurproef. De gegevens worden verzameld door de mediawedge - een soort controlestrook die wordt meegeprint op de proef - in te meten met een fotospectraaleter, te controleren op de juistheid van het ICC-profiel en aan te vullen met de minimale en de maximale waarden van het profiel én de waarden van de proef. Deze gegevens plus de genoteerde datum, tijd, ICC-profiel en apparatuur maken deze proef tot een gecertificeerde kleurproef.

chapeau (een typografisch hoedje), een kopje boven de titel, boven de hoofdkop. Vaak toegepast in kranten en tijdschriften.

Chemez, Chemigrafie Enschedé & Zonen, Clichéfabriek Chemez, onderdeel van Grafische Inrichting Johan Enschedé & Zonen te Haarlem, een drukkerij die in 1703 wordt gestart door Izaak Enschedé. De drukkerij specialiseert zich de eerste 100 jaar in het drukken van brailleboeken en muziekboeken, vanaf 1810 worden er bankbiljetten gedrukt, de eerste oplagen gaan naar Nederlands Indië. Vanaf 1814 worden ook bankbiljetten voor Nederland gedrukt en in 2000 de eurobiljetten voor Europa. Tot 2017, dan stoppen de bankbiljetpersen vanwege de te grote - vaak oneerlijke - concurrentie en legt het bedrijf zich toe op veiligheidsdrukwerk, zoals postzegels, belastingzegels, visumstickers, vergunningen en diploma's. De clichéfabriek van Johan Enschedé & Zonen - Chemez - produceert matrijzen en hoogdrukvormen voor boekdruk, langs chemische weg - zwartdrukclichés en kleurendrukclichés, galvano's - maar maakt ook loodstypen en halffabricaten als reproductiemodellen en films. Chemez begon vanaf 1928 als Chemische afdeling, aanvankelijk gevestigd op de zolder van een pand aan de voormalige Coolmarkt - nu Klokhuisplein - in het centrum van Haarlem. In een advertentie uit 1935 wordt vermeld: "Cliché's voor elk bedrijf, vlug, goed en billijk". En ook: "ontwerpen, tekeningen, galvano's, stypen en matrijzen". Maar de klapper is: "Wilt ge succes, bestelt bij Chemez!" In 1938 verrijst er het noodgebouw, waar dan inmiddels zo'n 50 man personeel werkt, in 1939 bouwt Grafische Inrichting N.V. Boekdrukkers en Lettergieters Joh. Enschedé en Zonen een bedrijfspand van 1000 m2 aan de Wijde Appelaarsteeg - voorheen de Vauxhall - waar een hypermoderne clichéfabriek is ingericht met een magazijn, garage, bedrijfskantoor en vijf donkere kamers waar de muren oranje zijn geverfd en waar Kodak-panlampen branden, zodat de bezoekers bij de feestelijke opening verbaasd staan dat het in die kamers niet donker is en je er "gewoon de krant kunt lezen", zoals directeur Mr. A.J. Enschedé in zijn toespraak beweert. Chemez blijft tot 1965 gevestigd aan de Wijde Appelaarsteeg en wordt dan in fasen verplaatst naar De Waarderpolder, een industrieterrein aan de noord-oostkant van de stad, waar het al spoedig ophoudt te bestaan. Met de komst van het licht verdwijnt het lood. Met de komst van de fotografische zetmachine - en de vlakdruk - offset, verdwijnt de vraag naar hoogdrukvormen, het lood en de vraag naar clichés, galvano's en loodstypen.

chloorvrij papier, papier dat zonder chloor - TCF-papier, Totally Chloride Free - of met weinig chloor - ECF-papier, Elementary Chlorine Free - is gebleekt. Door chloorbleking ontstaan zeer giftige stoffen zoals pcb‘s. In 1840 werd door Friedrich Keller ontdekt dat cellulose als papiergrondstof kon worden gebruikt. Voor die tijd waren lompen de belangrijkste grondstof voor papier. Bij het winnen van cellulose uit houtvezels moet de lignine worden verwijderd met chloorbleking. Lignine verkleurt onder invloed van licht en zorgt ervoor dat het papier vergeelt.

chromalin-proef, fotografische lithoproef, kleurenproef vervaardigd met behulp van lithofilms, op speciaal papier. Hiermee kan het drukwerk worden beoordeeld voordat de offsetplaten worden gemaakt en de oplage op de pers wordt gedraaid. De chromalin-proef is geen benadering van het eindresultaat, maar laat wel zien of de films correct zijn.

cicero, ander woord voor augustijn, 12-delig maatstelsel, typografisch maateenheid, gebruikt in de grafische industrie (1 augustijn = 4,51279 mm). Na de opkomst van het digitaal en elektronisch zetten werd de augustijn verdrongen door de pica, de Amerikaans-Engelse typografische maateenheid (1 pica = 4,2175176 millimeter). In de grafische industrie zijn vier maatsystemen in gebruik geweest; naast de augustijn en pica, ook de inch (schrijfmachine, matrixprinters) en de millimeter (lithografie, papierformaten).

cicerolatje, augustijnmaatlatje, dagelijks gereedschap van de handzetter, maatlat van messing met een schaalverdeling in augustijnen - cicero‘s - die verdeeld waren in eenheden van 2 punten, en centimeters met een verdeling in millimeters.

cirkelmal, gereedschap voor de technisch tekenaar en werktekenaar in het grafisch bedrijf, een doorzichtig stukje kunststof waarin cirkelvormen in oplopende doorsneden zijn uitgespaard en dat als mal dient om op een eenvoudige manier cirkels of cirkelsegmenten te tekenen.

citymarketing, marketing, communicatie en promotie waarbij het merk van een gemeente wordt versterkt en het imago wordt ingezet om bewoners, sollicitanten, toeristen en ondernemers aan te trekken.

cliché, een metalen hoogdrukvorm van een afbeelding, gerasterd - autolijncliché - of als lijnafbeelding - lijncliché. Clichés worden vervaardigd uit lood, zink of koper plaatmateriaal. Een cliché is dus dun plaatmateriaal en wordt met kleine spijkers of dubbelzijdig tape op hout, lood of ijzer gemonteerd, een zogenaamde voet of onderlaag, waarmee het cliché op de vereiste drukhoogte wordt gebracht. Clichés op een houten voet gespijkerd zijn minder stabiel en lijden daardoor meer tijdens het drukken dan clichés die op metalen, loden voet zijn gemonteerd. Er zijn verschillende soorten clichés: de stereotypie of stereocliché, de galvano of galvanoplastie, het lijncliché, de autotypie of rastercliché en het kleurendrukcliché.

click, het gebruikmaken van een link van een advertentie op een vreemde website die leidt naar een commerciële landingspagina, maakt doorgaans deel uit van een advertentiesysteem waarin het aantal clicks geteld wordt volgens het principe van ‘pay per click‘ - betalen per klik - en betaalt wordt wanneer de advertentie bezoekers oplevert. Bij zo‘n systeem betaalt men niet voor de weergave van een advertentie maar alleen als er iemand op de advertentie klikt en wordt doorgeleid wordt naar de website van de adverteerder. Voor elke klik wordt een vast bedrag betaald.

Clipart, leverancier van computerillustraties, kant en klare elektronische beelden aan particulieren en voor commerciële toepassingen, voor toepassing in print, drukwerk, documenten en websites.

Clipart is een onderneming van Vital Imagery, ‘s werelds grootste collecties van meer dan 25 miljoen illustraties, foto‘s, lettertypen, geluiden en animaties die worden gebruikt door bedrijven, grafisch ontwerpers, het onderwijs, uitgeverijen en mediabedrijven.

CMYK, inktafhankelijke, papierafhankelijke en printerafhankelijke kleuren, afkorting van de vier kleuren drukinkt waarmee alle kleuren en tinten drukwerk zijn te produceren. De kleuren zijn Cyaan (blauw), Magenta (rood), Yellow (geel) en Key (zwart, de sleutelkleur in kleurendrukwerk), kortweg CMYK. Het drukwerk wordt FC-drukwerk genoemd, full color. De inkten noemt men de ‘Europaschaal‘. CMYK-kleuren worden gespecificeerd door voor elk van de vier CMYK-kleuren een percentage te geven. Een bepaalde groentint is opgebouwd uit: CMYK 100-40-30-10 (100% Cyaan, 40% Magenta, 30% Yellow en 10% Zwart).

coating op papier, machine coated papier, mc-papier, kortweg mc, machinaal aangebrachte gladde afwerklaag (soort plamuur). Geeft een gesloten, glanzend of mat resultaat. Er wordt gesproken van ‘gecoated papier‘.

codex, middeleeuws handgeschreven boek van vóór de tijd dat boeken werden gedrukt. De codex wordt samengesteld uit tweezijdig beschreven perkamenten bladen, later werd ook papier gebruikt. Het handwerk aan een codex was tijdrovend en daardoor buitengewoon kostbaar, het boek werd rijk versierd met illustraties, initialen, met pen- en penseelwerk en miniaturen. De band van een codex bestond vaak uit een eikenhouten plank, met leer overtrokken, voorzien van houtsnijwerk, ivoorsnijwerk en metalen gespen.

colofon, een lijst medewerkers, leveranciers en materialen, vaak achterin een boek of uitgave geplaatst.

Color Key, een in 1965 door 3M ontwikkeld overlay systeem voor kleursimulatie en presentatie, waarbij sheets van helder polyester, bekleed met UV-gevoelige gepigmenteerde emulsies in de vier proceskleuren - naderhand ook spotkleuren (steunkleuren), via negatieven werden belicht, ontwikkeld met proceschemicaliën, gewassen met water en vervolgens gedroogd, om gemonteerd te worden in een presentatie, doorgaans een papieren opzichtmodel.

color management, kleurbeheer, een techniek voor het aanpassen en het gelijkstellen van kleuren van diverse invoerapparatuur (opmaakprogramma‘s, scanners, camera‘s, beeldschermen) en uitvoerapparatuur (printers, drukpersen). Om op verschillende druk- en printapparatuur een zo vergelijkbaar mogelijk kleurresultaat te bereiken zijn er verschillende apparaatafhankelijke opbouwwaarden nodig en een taal die zorgt voor de communicatie tussen verschillende operating systems en de in- en outputapparatuur.

communicatie, een activiteit waarbij door het gericht aanbieden van boodschappen wordt geprobeerd de doelgroep te informeren. Dat kan zowel verbaal als non-verbaal, zowel persoonlijk als niet-persoonlijk.

communicatiedisciplines, de verschillende vakgebieden binnen de communicatie, zoals voorlichting, public relations, reclame, promotie, direct mail, telemarketing, persoonlijke verkoop.

compres, plat zetsel, zetwerk zonder interlinie, zonder extra tussenruimte. In tegenstelling tot zetwerk met extra ruimte, dus extra interlinie, geïnterlinieerd.

computer to press, CtPress, een druktechniek die is gebaseerd op de traditionele offset - de beeldoverdracht vindt indirect plaats via een rubberdoekcilinder met behulp van een tegendrukcilinder - waarbij de offsetplaat digitaal worden aangemaakt en vervolgens een oplage draait - Image One Print Many (IOPM). Strikt genomen valt deze techniek niet onder digitaal drukken, omdat niet voor elke afdruk een nieuw bestand naar de pers wordt gezonden, maar voor elke klus, waardoor het aanbrengen van variabele data tijdens het drukken niet mogelijk is. Buiten het digitaal aanmaken van de drukvorm komt deze techniek verder geheel overeen met de traditionele offset; geschikt voor hoog kwalitatief drukwerk in grotere oplagen. Naast CtPress (digitale plaatcilinder op de drukpers) zijn er andere Ct-technologieën waarbij  digitale data niet direct tot een print leidt, maar wordt gebruikt bij het aanmaken van een drukvorm: CtFilm (digitale films), CtPlate (digitale offsetplaten), CtScreen (digitale zeefdrukvormen) en CtCylinder (digitale diepdrukcilinders).

concept, de eerste aanzet, het eerste idee in een creatief proces, geeft globaal de denkrichting aan.

condensed, versmald lettertype, bijvoorbeeld ‘Helvetica Condensed‘.

content, de inhoud van een website, zoals teksten, graphics, foto‘s, video‘s.

contentklopper, iemand die zonder veel passie, kennis en redactionele ambities content op een website plaatst.

collationeren, een optische controletechniek in de boekbinderij, om de juiste volgorde van de vergaarde katernen de controleren. Daartoe wordt het drukvel op de vouw van de rug voorzien van een zwart blokje (collationeerblokje, vergaarblokje) dat bij elk volgend katern één positie naar boven verschuift. Een onjuist geplaatst katern valt direct uit het ritme.

contractproef, een kleurenproef die door de drukker wordt geaccepteerd en die een zo goed mogelijk beeld geeft van het eindresultaat op de drukpers. Alleen hoogwaardig vervaardigde proeven - die in gecertificeerd proces zijn gemaakt - worden als contractproeven geaccepteerd.

contrast, verschil in zwarting of helderheid bij afbeeldingen. Met een hoog contrast zijn er weinig grijze tinten, met een laag contrast ontbreekt vaak zwart en wit.

cookie, een digitaal bestand dat een website - van een bedrijf, organisatie - op de harde schijf van een computer plaatst zodra de website bezocht wordt. De cookie geeft het bedrijf informatie over het bezoek, surfgedrag, bezoek aan andere websites enz.

copy-proof, Agfa CopyProof, een repro-overdrachtproces voor het maken van zwart-wit lijn- of rasterpapierprints van lijn- en halftoonmodellen (foto‘s) in een doka (donkere kamer), waarbij een papiernegatief wordt belicht in een grafische reprocamera en vervolgens met een emulsiedrager door een chemisch bad wordt gevoerd, de CP35. Na de doorvoering wordt het papier-negatief na ongeveer 1 minuut van de emulsiedrager gescheiden en gedroogd en is de print te gebruiken voor montage in een werktekening, een opzichtmodel voor verdere verwerking (lithografie). Na de komst van de pagina-opmaaksystemen is het handmatig vervaardigen van werktekeningen - en losse papierprints en CopyProof - verdwenen.

copywriter, iemand die kolommen leeghaalt; een ideeënmaker. In tegenstelling tot een journalist, iemand die kolommen vult; een schrijver.

corporate communicatie, de communicatieactiviteiten van een bedrijf of organisatie die het geheel aangaan, dus niet slecht, bijvoorbeeld het verkopen van producten.

corporate identity, betreft de identiteit van een organisatie, alle uitingsvormen (huisstijl, communicatie en gedrag) waarmee een organisatie haar persoonlijkheid uitdraagt.

corps, corpsgrootte, een term uit het loodzetten, waarbij letters op een loden staafje worden gegoten dat iets groter is dan de maat, verticaal gemeten van de bovenkant van de stokletters tot de onderkant van de staartletters. Daarmee wordt voorkomen dat de stokken en staarten van opeen volgende regels elkaar raken. De hoogte van het loden letterstaafje en daarmee de grootte van de letter wordt  aangegeven in didotpunten, bijvoorbeeld corps 10. Doorgaans wordt aan de bovenzijde en onderzijde van een letterstaafje een kleine hoeveelheid extra wit - ruimte - toegevoegd om te voorkomen dat stok- en staartletters elkaar zullen raken. Door het plaatsen van een zogenaamde interlinie, kan extra wit tussen tekstregels gebracht worden. Tekst zónder extra interlinie wordt compress zetwerk genoemd.

correctie, het aanbrengen van een wijziging, bijvoorbeeld van een zetfout in tekst, wat een tekstcorrectie wordt genoemd. Zetfouten kunnen ontstaan door bijvoorbeeld onjuiste aanslagen op een toetsenbord door de zetter, of door onjuistheden in het manuscript door de auteur. Correcties worden aangegeven met zogenaamde correctietekens, door bijvoorbeeld een professionele corrector in dienst van het grafisch bedrijf of de uitgeverij, maar kan ook gebeuren door de auteur zelf. Daarnaast kunnen correcties worden aangegeven door elke grafische medewerker die in de loop van het proces tekst onder ogen krijgt. Nadat correcties zijn aangegeven moeten ze op de juiste wijze worden uitgevoerd. Ook de uitgevoerde correctie moet opnieuw gecontroleerd worden. Het corrigeren van tekst kan heel goed worden gedaan in de eerste proefstadia van het grafisch proces. Hoe later in het proces gecorrigeerd moet worden, hoe kostbaarder, vanwege de vertraging van het proces met oponthoud als gevolg. Correctie tijdens het drukken moet volstrekt worden vermeden; zodra een drukvorm op de pers ligt is elk oponthoud een zeer kostbare aangelegenheid. Andere vormen van correcties zijn beeldcorrecties - bijvoorbeeld in lithofilms, of kleurcorrecties - ook in films, maar ook in digitale bestanden

correctietang, gereedschap van de handzetter, de metalen tang werd ingezet bij correctiewerk om letters of woorden uit het handzetsel, het zetwerk te lichten. Een minder bedreven handzetter liep het risico de loden letters te beschadigen. De tang werd daarom ook ‘lettermoordenaar‘ genoemd.

correctietekens, genormaliseerde tekens die gebruikt worden bij het corrigeren van drukfouten en zetfouten in drukproeven. De correctietekens bestaan uit 18 verwijzingstekens die in de tekst worden geplaatst, die verwijzen naar 15 correctietekens die in de marge van de drukproef worden geplaatst, 7 correctietekens die in de tekst worden geplaatst en in de marge kunnen worden herhaald, en 2 correctietekens die wel in de tekst maar niet in de marge worden herhaald. Het zijn tekens voor: letter omdraaien, letter wegnemen, letter beschadigd, gerezen wit zakken, twee woorden van maken, één woord van maken, koppelwoord van maken, minder wit plaatsen, vet zetten, cursief zetten, spatiëren, groot kapitaal zetten, klein kapitaal zetten, nieuwe regel beginnen, geen nieuwe regel beginnen, in de lijn brengen, woorden tussen zetten, omhoog brengen, omzetten, inspringen, niet inspringen, correctie vervalt, interlinie aanbrengen, interlinie uithalen. Drukproeven worden door een corrector gelezen die met pen de verwijzingstekens in de tekst plaatst en in de marge het correctieteken schrijft met eventueel een instructie. Als in de drukproef veel fouten dicht op elkaar zitten, dan worden zoveel mogelijk verschillende verwijzingstekens gebruikt. Verwijzingstekens kunnen naar wens worden uitgebreid. De correctietekens zijn genormaliseerd en aangegeven op Normblad NEN 632.

correspondentiedrukwerk, drukwerk dat wordt ingezet bij correspondentie, zoals briefpapier, volgpapier, enveloppe, memokaarten, e.d. Ook wel gebruiksdrukwerk genoemd.

couverteren, het handmatig of machinaal vullen van enveloppen, poststukken, waaronder personaliseren, vouwen, verzamelen, verpakken en op postcode sorteren.

cover, de voorzijde van het omslag van een boek of tijdschrift. De achterzijde van een boek wordt achterplat genoemd.

cristalraster, stochastisch raster, rasterpatroon voor halftoonafbeeldingen in drukwerk waarbij microbeeldpunten voor elke afzonderlijke kleurscheiding willekeurig worden gepositioneerd en waarmee rozetten en moirévorming wordt voorkomen.

Cromalin, een op de Drupa van 1972 gepresenteerde fotomechanisch kleurenproefsysteem van DuPont dat gebruik maakt van toner, poederpigmenten in plaats van inkt. Cromalin is een kleurproefmethode waarmee het kleurresultaat van lithofilms kan worden gecontroleerd zonder een drukproef in offset te hoeven maken. Ondanks alle beperkingen - geen steunkleuren, geen inkt- en papierreferentie - werd Cromalin vanwege de tijdwinst en de relatief lage kosten als een enorme innovatie gezien en verving het systeem al heel snel de traditionele offset-proefdruktechniek.

croppen, afsnijden, een deel van een foto (digitaal) of afbeelding wegsnijden en niet gebruiken in de opmaak van bijvoorbeeld een krant of pagina.

CTP, Computer To Plate, een prepress-techniek die wordt gebruikt bij digitale print- en druktechnieken, waarbij digitale bestanden rechtstreeks op de drukplaat van de drukpers worden overgebracht, zonder een tussenstap via fotografische films. CTP-platen moeten nog wel chemisch ontwikkeld moeten worden, terwijl chemieloze en procesloze CTP-platen zonder chemische handelingen ingezet kunnen worden. CTP-techniek komt overeen met de eerdere technologie Computer To Film (CTF), waarbij het computerbestand wordt uitgedraaid op fotografische film. Deze film werd dan gebruikt om via contactbelichting een ​​drukplaat te vervaardigen.

cursief, schuine letter, naar rechts hellend. Een lettervorm waarbij de letters als het ware aan elkaar geschreven zijn. Een goede cursief is geen rechte letter (romein) die is schuin gezet, maar is een uniek cursief ontwerp. Een cursief die is schuin gezet, elektronisch ontstaat vanuit een romein, noemen gecursiveerd, schuine romein of vals cursief. Het digitaal schuin zetten wordt mollen genoemd. Vanwege de invloed die Italiaanse lettertypen zouden hebben op de ontwikkeling van de cursief, wordt het cursieve schrift ook wel Italic, Italisch of Italiaans schrift genoemd.

cursiveren, letters elektronisch, middels zetaparatuur naar rechts laten hellen (of zelfs naar links!). Veelal in stapjes van 1 procent.

cyaan, ofwel C., de kleur blauw van drukinkt in het drukproces van vierkleurendrukwerk, CMYK.

cyclostyle papier, stencilpapier, wit of zacht gekleurd, opdikkend, sterk opzuigend papier, geschikt voor de stencilmachine, een machine die tussen 1940 en 1970 werd ingezet voor het vermenigvuldigen van handschrift of machineschrift. Stencilen is een techniek waarbij een waslaag op een moedervel (master) plaatselijk wordt verwijderd waardoor inkt kan worden doorgelaten. Het weghalen van de was gebeurt met een typemachine (zonder inktlint) of met een hard potlood.

start a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z

 

HSTotaal woordenlijst:
van 'aanplakbiljet' tot 'Zwitserse School'.

Grafische uitdrukkingen, reclametaal, communicatie begrippen, druktermen, typografische vaktaal, design jargon en andere creatieve wartaal.

 

c

C4 envelop, akte- of dienstenveloppe met een formaat van 229 x 324 mm.

C5 envelop, akte- of dienstenveloppe met een formaat van 162 x 229 mm.

cacheren, het op elkaar plakken van verschillende materialen, kunststoffen of kartonsoorten. Zoals met karton versterkte displays en (credit)cards.

cahiersteek, schriftensteek (zoals bij schoolschriften), bindtechniek met garen, wordt toegepast voor luxe bindwerk, gelegenheidsdrukwerk. Er wordt gehecht met een driepuntsverbinding in de rug. De lengte van de steek is minimaal 50 mm en maximaal 175 mm. Het garen is verkrijgbaar in veel kleuren.

calqueerpapier, calqpapier, een calqje, transparant papier, lichtdoorlatend, toegepast op tekenkamers en ontwerpstudio‘s voor het maken van ontwerpschetsen en technische tekeningen met Oost-Indische inkt en trekpen of tekenpen, zoals Rotring. Calqueerpapier is extreem gevoelig voor vocht, niet maatvast en trekt snel krom. Een oplossing daarvoor is het gebruik van polyester tekenmateriaal. De handmatige vervaardiging van technische tekeningen is door de komst van de computer in de tekenkamer en de ontwerpstudio - vanaf 1985 - geheel verdrongen.

captcha, afkorting van: completely automated public turingtest to tell computers and humans apart. Een captcha is een zeer eenvoudige veiligheidstest om in de interactie met websites - bijvoorbeeld bij het verzenden van contactformulieren - het onderscheid te maken tussen mensen en robots. Het testje kan bijvoorbeeld bestaan uit het optellen van 2 cijfers, het kiezen uit beelden of het herkennen van vervormde letters.

c-cedille, leesteken, haakje onder een medeklinker dat aangeeft dat de c wordt uitgesproken als een s (reçu).

centreren, symmetrische zetwijze en layout, tekstregels en afbeeldingen worden in het midden onder elkaar gezet (centreren op de Y-as), kan ook horizontaal (centreren op de X-as). Tekstkolommen hebben bij centreren links en rechts geen rechte kantlijn. Daarnaast kennen we ook: Engelse regelval (voorin lijnend), achterin gelijk (rechts lijnend) en blokvorm (links en rechts lijnend, alle regels zijn even lang),

certificeringslabel, een lijstje gegevens over de genormeerde totstandkoming van een kleurproef. De gegevens worden verzameld door de mediawedge - een soort controlestrook die wordt meegeprint op de proef - in te meten met een fotospectraaleter, te controleren op de juistheid van het ICC-profiel en aan te vullen met de minimale en de maximale waarden van het profiel én de waarden van de proef. Deze gegevens plus de genoteerde datum, tijd, ICC-profiel en apparatuur maken deze proef tot een gecertificeerde kleurproef.

chapeau (een typografisch hoedje), een kopje boven de titel, boven de hoofdkop. Vaak toegepast in kranten en tijdschriften.

Chemez, Chemigrafie Enschedé & Zonen, Clichéfabriek Chemez, onderdeel van Grafische Inrichting Johan Enschedé & Zonen te Haarlem, een drukkerij die in 1703 wordt gestart door Izaak Enschedé. De drukkerij specialiseert zich de eerste 100 jaar in het drukken van brailleboeken en muziekboeken, vanaf 1810 worden er bankbiljetten gedrukt, de eerste oplagen gaan naar Nederlands Indië. Vanaf 1814 worden ook bankbiljetten voor Nederland gedrukt en in 2000 de eurobiljetten voor Europa. Tot 2017, dan stoppen de bankbiljetpersen vanwege de te grote - vaak oneerlijke - concurrentie en legt het bedrijf zich toe op veiligheidsdrukwerk, zoals postzegels, belastingzegels, visumstickers, vergunningen en diploma's. De clichéfabriek van Johan Enschedé & Zonen - Chemez - produceert matrijzen en hoogdrukvormen voor boekdruk, langs chemische weg - zwartdrukclichés en kleurendrukclichés, galvano's - maar maakt ook loodstypen en halffabricaten als reproductiemodellen en films. Chemez begon vanaf 1928 als Chemische afdeling, aanvankelijk gevestigd op de zolder van een pand aan de voormalige Coolmarkt - nu Klokhuisplein - in het centrum van Haarlem. In een advertentie uit 1935 wordt vermeld: "Cliché's voor elk bedrijf, vlug, goed en billijk". En ook: "ontwerpen, tekeningen, galvano's, stypen en matrijzen". Maar de klapper is: "Wilt ge succes, bestelt bij Chemez!" In 1938 verrijst er het noodgebouw, waar dan inmiddels zo'n 50 man personeel werkt, in 1939 bouwt Grafische Inrichting N.V. Boekdrukkers en Lettergieters Joh. Enschedé en Zonen een bedrijfspand van 1000 m2 aan de Wijde Appelaarsteeg - voorheen de Vauxhall - waar een hypermoderne clichéfabriek is ingericht met een magazijn, garage, bedrijfskantoor en vijf donkere kamers waar de muren oranje zijn geverfd en waar Kodak-panlampen branden, zodat de bezoekers bij de feestelijke opening verbaasd staan dat het in die kamers niet donker is en je er "gewoon de krant kunt lezen", zoals directeur Mr. A.J. Enschedé in zijn toespraak beweert. Chemez blijft tot 1965 gevestigd aan de Wijde Appelaarsteeg en wordt dan in fasen verplaatst naar De Waarderpolder, een industrieterrein aan de noord-oostkant van de stad, waar het al spoedig ophoudt te bestaan. Met de komst van het licht verdwijnt het lood. Met de komst van de fotografische zetmachine - en de vlakdruk - offset, verdwijnt de vraag naar hoogdrukvormen, het lood en de vraag naar clichés, galvano's en loodstypen.

chloorvrij papier, papier dat zonder chloor - TCF-papier, Totally Chloride Free - of met weinig chloor - ECF-papier, Elementary Chlorine Free - is gebleekt. Door chloorbleking ontstaan zeer giftige stoffen zoals pcb‘s. In 1840 werd door Friedrich Keller ontdekt dat cellulose als papiergrondstof kon worden gebruikt. Voor die tijd waren lompen de belangrijkste grondstof voor papier. Bij het winnen van cellulose uit houtvezels moet de lignine worden verwijderd met chloorbleking. Lignine verkleurt onder invloed van licht en zorgt ervoor dat het papier vergeelt.

chromalin-proef, fotografische lithoproef, kleurenproef vervaardigd met behulp van lithofilms, op speciaal papier. Hiermee kan het drukwerk worden beoordeeld voordat de offsetplaten worden gemaakt en de oplage op de pers wordt gedraaid. De chromalin-proef is geen benadering van het eindresultaat, maar laat wel zien of de films correct zijn.

cicero, ander woord voor augustijn, 12-delig maatstelsel, typografisch maateenheid, gebruikt in de grafische industrie (1 augustijn = 4,51279 mm). Na de opkomst van het digitaal en elektronisch zetten werd de augustijn verdrongen door de pica, de Amerikaans-Engelse typografische maateenheid (1 pica = 4,2175176 millimeter). In de grafische industrie zijn vier maatsystemen in gebruik geweest; naast de augustijn en pica, ook de inch (schrijfmachine, matrixprinters) en de millimeter (lithografie, papierformaten).

cicerolatje, augustijnmaatlatje, dagelijks gereedschap van de handzetter, maatlat van messing met een schaalverdeling in augustijnen - cicero‘s - die verdeeld waren in eenheden van 2 punten, en centimeters met een verdeling in millimeters.

cirkelmal, gereedschap voor de technisch tekenaar en werktekenaar in het grafisch bedrijf, een doorzichtig stukje kunststof waarin cirkelvormen in oplopende doorsneden zijn uitgespaard en dat als mal dient om op een eenvoudige manier cirkels of cirkelsegmenten te tekenen.

citymarketing, marketing, communicatie en promotie waarbij het merk van een gemeente wordt versterkt en het imago wordt ingezet om bewoners, sollicitanten, toeristen en ondernemers aan te trekken.

cliché, een metalen hoogdrukvorm van een afbeelding, gerasterd - autolijncliché - of als lijnafbeelding - lijncliché. Clichés worden vervaardigd uit lood, zink of koper plaatmateriaal. Een cliché is dus dun plaatmateriaal en wordt met kleine spijkers of dubbelzijdig tape op hout, lood of ijzer gemonteerd, een zogenaamde voet of onderlaag, waarmee het cliché op de vereiste drukhoogte wordt gebracht. Clichés op een houten voet gespijkerd zijn minder stabiel en lijden daardoor meer tijdens het drukken dan clichés die op metalen, loden voet zijn gemonteerd. Er zijn verschillende soorten clichés: de stereotypie of stereocliché, de galvano of galvanoplastie, het lijncliché, de autotypie of rastercliché en het kleurendrukcliché.

click, het gebruikmaken van een link van een advertentie op een vreemde website die leidt naar een commerciële landingspagina, maakt doorgaans deel uit van een advertentiesysteem waarin het aantal clicks geteld wordt volgens het principe van ‘pay per click‘ - betalen per klik - en betaalt wordt wanneer de advertentie bezoekers oplevert. Bij zo‘n systeem betaalt men niet voor de weergave van een advertentie maar alleen als er iemand op de advertentie klikt en wordt doorgeleid wordt naar de website van de adverteerder. Voor elke klik wordt een vast bedrag betaald.

Clipart, leverancier van computerillustraties, kant en klare elektronische beelden aan particulieren en voor commerciële toepassingen, voor toepassing in print, drukwerk, documenten en websites.

Clipart is een onderneming van Vital Imagery, ‘s werelds grootste collecties van meer dan 25 miljoen illustraties, foto‘s, lettertypen, geluiden en animaties die worden gebruikt door bedrijven, grafisch ontwerpers, het onderwijs, uitgeverijen en mediabedrijven.

CMYK, inktafhankelijke, papierafhankelijke en printerafhankelijke kleuren, afkorting van de vier kleuren drukinkt waarmee alle kleuren en tinten drukwerk zijn te produceren. De kleuren zijn Cyaan (blauw), Magenta (rood), Yellow (geel) en Key (zwart, de sleutelkleur in kleurendrukwerk), kortweg CMYK. Het drukwerk wordt FC-drukwerk genoemd, full color. De inkten noemt men de ‘Europaschaal‘. CMYK-kleuren worden gespecificeerd door voor elk van de vier CMYK-kleuren een percentage te geven. Een bepaalde groentint is opgebouwd uit: CMYK 100-40-30-10 (100% Cyaan, 40% Magenta, 30% Yellow en 10% Zwart).

coating op papier, machine coated papier, mc-papier, kortweg mc, machinaal aangebrachte gladde afwerklaag (soort plamuur). Geeft een gesloten, glanzend of mat resultaat. Er wordt gesproken van ‘gecoated papier‘.

codex, middeleeuws handgeschreven boek van vóór de tijd dat boeken werden gedrukt. De codex wordt samengesteld uit tweezijdig beschreven perkamenten bladen, later werd ook papier gebruikt. Het handwerk aan een codex was tijdrovend en daardoor buitengewoon kostbaar, het boek werd rijk versierd met illustraties, initialen, met pen- en penseelwerk en miniaturen. De band van een codex bestond vaak uit een eikenhouten plank, met leer overtrokken, voorzien van houtsnijwerk, ivoorsnijwerk en metalen gespen.

colofon, een lijst medewerkers, leveranciers en materialen, vaak achterin een boek of uitgave geplaatst.

Color Key, een in 1965 door 3M ontwikkeld overlay systeem voor kleursimulatie en presentatie, waarbij sheets van helder polyester, bekleed met UV-gevoelige gepigmenteerde emulsies in de vier proceskleuren - naderhand ook spotkleuren (steunkleuren), via negatieven werden belicht, ontwikkeld met proceschemicaliën, gewassen met water en vervolgens gedroogd, om gemonteerd te worden in een presentatie, doorgaans een papieren opzichtmodel.

color management, kleurbeheer, een techniek voor het aanpassen en het gelijkstellen van kleuren van diverse invoerapparatuur (opmaakprogramma‘s, scanners, camera‘s, beeldschermen) en uitvoerapparatuur (printers, drukpersen). Om op verschillende druk- en printapparatuur een zo vergelijkbaar mogelijk kleurresultaat te bereiken zijn er verschillende apparaatafhankelijke opbouwwaarden nodig en een taal die zorgt voor de communicatie tussen verschillende operating systems en de in- en outputapparatuur.

communicatie, een activiteit waarbij door het gericht aanbieden van boodschappen wordt geprobeerd de doelgroep te informeren. Dat kan zowel verbaal als non-verbaal, zowel persoonlijk als niet-persoonlijk.

communicatiedisciplines, de verschillende vakgebieden binnen de communicatie, zoals voorlichting, public relations, reclame, promotie, direct mail, telemarketing, persoonlijke verkoop.

compres, plat zetsel, zetwerk zonder interlinie, zonder extra tussenruimte. In tegenstelling tot zetwerk met extra ruimte, dus extra interlinie, geïnterlinieerd.

computer to press, CtPress, een druktechniek die is gebaseerd op de traditionele offset - de beeldoverdracht vindt indirect plaats via een rubberdoekcilinder met behulp van een tegendrukcilinder - waarbij de offsetplaat digitaal worden aangemaakt en vervolgens een oplage draait - Image One Print Many (IOPM). Strikt genomen valt deze techniek niet onder digitaal drukken, omdat niet voor elke afdruk een nieuw bestand naar de pers wordt gezonden, maar voor elke klus, waardoor het aanbrengen van variabele data tijdens het drukken niet mogelijk is. Buiten het digitaal aanmaken van de drukvorm komt deze techniek verder geheel overeen met de traditionele offset; geschikt voor hoog kwalitatief drukwerk in grotere oplagen. Naast CtPress (digitale plaatcilinder op de drukpers) zijn er andere Ct-technologieën waarbij  digitale data niet direct tot een print leidt, maar wordt gebruikt bij het aanmaken van een drukvorm: CtFilm (digitale films), CtPlate (digitale offsetplaten), CtScreen (digitale zeefdrukvormen) en CtCylinder (digitale diepdrukcilinders).

concept, de eerste aanzet, het eerste idee in een creatief proces, geeft globaal de denkrichting aan.

condensed, versmald lettertype, bijvoorbeeld ‘Helvetica Condensed‘.

content, de inhoud van een website, zoals teksten, graphics, foto‘s, video‘s.

contentklopper, iemand die zonder veel passie, kennis en redactionele ambities content op een website plaatst.

collationeren, een optische controletechniek in de boekbinderij, om de juiste volgorde van de vergaarde katernen de controleren. Daartoe wordt het drukvel op de vouw van de rug voorzien van een zwart blokje (collationeerblokje, vergaarblokje) dat bij elk volgend katern één positie naar boven verschuift. Een onjuist geplaatst katern valt direct uit het ritme.

contractproef, een kleurenproef die door de drukker wordt geaccepteerd en die een zo goed mogelijk beeld geeft van het eindresultaat op de drukpers. Alleen hoogwaardig vervaardigde proeven - die in gecertificeerd proces zijn gemaakt - worden als contractproeven geaccepteerd.

contrast, verschil in zwarting of helderheid bij afbeeldingen. Met een hoog contrast zijn er weinig grijze tinten, met een laag contrast ontbreekt vaak zwart en wit.

cookie, een digitaal bestand dat een website - van een bedrijf, organisatie - op de harde schijf van een computer plaatst zodra de website bezocht wordt. De cookie geeft het bedrijf informatie over het bezoek, surfgedrag, bezoek aan andere websites enz.

copy-proof, Agfa CopyProof, een repro-overdrachtproces voor het maken van zwart-wit lijn- of rasterpapierprints van lijn- en halftoonmodellen (foto‘s) in een doka (donkere kamer), waarbij een papiernegatief wordt belicht in een grafische reprocamera en vervolgens met een emulsiedrager door een chemisch bad wordt gevoerd, de CP35. Na de doorvoering wordt het papier-negatief na ongeveer 1 minuut van de emulsiedrager gescheiden en gedroogd en is de print te gebruiken voor montage in een werktekening, een opzichtmodel voor verdere verwerking (lithografie). Na de komst van de pagina-opmaaksystemen is het handmatig vervaardigen van werktekeningen - en losse papierprints en CopyProof - verdwenen.

copywriter, iemand die kolommen leeghaalt; een ideeënmaker. In tegenstelling tot een journalist, iemand die kolommen vult; een schrijver.

corporate communicatie, de communicatieactiviteiten van een bedrijf of organisatie die het geheel aangaan, dus niet slecht, bijvoorbeeld het verkopen van producten.

corporate identity, betreft de identiteit van een organisatie, alle uitingsvormen (huisstijl, communicatie en gedrag) waarmee een organisatie haar persoonlijkheid uitdraagt.

corps, corpsgrootte, een term uit het loodzetten, waarbij letters op een loden staafje worden gegoten dat iets groter is dan de maat, verticaal gemeten van de bovenkant van de stokletters tot de onderkant van de staartletters. Daarmee wordt voorkomen dat de stokken en staarten van opeen volgende regels elkaar raken. De hoogte van het loden letterstaafje en daarmee de grootte van de letter wordt  aangegeven in didotpunten, bijvoorbeeld corps 10. Doorgaans wordt aan de bovenzijde en onderzijde van een letterstaafje een kleine hoeveelheid extra wit - ruimte - toegevoegd om te voorkomen dat stok- en staartletters elkaar zullen raken. Door het plaatsen van een zogenaamde interlinie, kan extra wit tussen tekstregels gebracht worden. Tekst zónder extra interlinie wordt compress zetwerk genoemd.

correctie, het aanbrengen van een wijziging, bijvoorbeeld van een zetfout in tekst, wat een tekstcorrectie wordt genoemd. Zetfouten kunnen ontstaan door bijvoorbeeld onjuiste aanslagen op een toetsenbord door de zetter, of door onjuistheden in het manuscript door de auteur. Correcties worden aangegeven met zogenaamde correctietekens, door bijvoorbeeld een professionele corrector in dienst van het grafisch bedrijf of de uitgeverij, maar kan ook gebeuren door de auteur zelf. Daarnaast kunnen correcties worden aangegeven door elke grafische medewerker die in de loop van het proces tekst onder ogen krijgt. Nadat correcties zijn aangegeven moeten ze op de juiste wijze worden uitgevoerd. Ook de uitgevoerde correctie moet opnieuw gecontroleerd worden. Het corrigeren van tekst kan heel goed worden gedaan in de eerste proefstadia van het grafisch proces. Hoe later in het proces gecorrigeerd moet worden, hoe kostbaarder, vanwege de vertraging van het proces met oponthoud als gevolg. Correctie tijdens het drukken moet volstrekt worden vermeden; zodra een drukvorm op de pers ligt is elk oponthoud een zeer kostbare aangelegenheid. Andere vormen van correcties zijn beeldcorrecties - bijvoorbeeld in lithofilms, of kleurcorrecties - ook in films, maar ook in digitale bestanden

correctietang, gereedschap van de handzetter, de metalen tang werd ingezet bij correctiewerk om letters of woorden uit het handzetsel, het zetwerk te lichten. Een minder bedreven handzetter liep het risico de loden letters te beschadigen. De tang werd daarom ook ‘lettermoordenaar‘ genoemd.

correctietekens, genormaliseerde tekens die gebruikt worden bij het corrigeren van drukfouten en zetfouten in drukproeven. De correctietekens bestaan uit 18 verwijzingstekens die in de tekst worden geplaatst, die verwijzen naar 15 correctietekens die in de marge van de drukproef worden geplaatst, 7 correctietekens die in de tekst worden geplaatst en in de marge kunnen worden herhaald, en 2 correctietekens die wel in de tekst maar niet in de marge worden herhaald. Het zijn tekens voor: letter omdraaien, letter wegnemen, letter beschadigd, gerezen wit zakken, twee woorden van maken, één woord van maken, koppelwoord van maken, minder wit plaatsen, vet zetten, cursief zetten, spatiëren, groot kapitaal zetten, klein kapitaal zetten, nieuwe regel beginnen, geen nieuwe regel beginnen, in de lijn brengen, woorden tussen zetten, omhoog brengen, omzetten, inspringen, niet inspringen, correctie vervalt, interlinie aanbrengen, interlinie uithalen. Drukproeven worden door een corrector gelezen die met pen de verwijzingstekens in de tekst plaatst en in de marge het correctieteken schrijft met eventueel een instructie. Als in de drukproef veel fouten dicht op elkaar zitten, dan worden zoveel mogelijk verschillende verwijzingstekens gebruikt. Verwijzingstekens kunnen naar wens worden uitgebreid. De correctietekens zijn genormaliseerd en aangegeven op Normblad NEN 632.

correspondentiedrukwerk, drukwerk dat wordt ingezet bij correspondentie, zoals briefpapier, volgpapier, enveloppe, memokaarten, e.d. Ook wel gebruiksdrukwerk genoemd.

couverteren, het handmatig of machinaal vullen van enveloppen, poststukken, waaronder personaliseren, vouwen, verzamelen, verpakken en op postcode sorteren.

cover, de voorzijde van het omslag van een boek of tijdschrift. De achterzijde van een boek wordt achterplat genoemd.

cristalraster, stochastisch raster, rasterpatroon voor halftoonafbeeldingen in drukwerk waarbij microbeeldpunten voor elke afzonderlijke kleurscheiding willekeurig worden gepositioneerd en waarmee rozetten en moirévorming wordt voorkomen.

Cromalin, een op de Drupa van 1972 gepresenteerde fotomechanisch kleurenproefsysteem van DuPont dat gebruik maakt van toner, poederpigmenten in plaats van inkt. Cromalin is een kleurproefmethode waarmee het kleurresultaat van lithofilms kan worden gecontroleerd zonder een drukproef in offset te hoeven maken. Ondanks alle beperkingen - geen steunkleuren, geen inkt- en papierreferentie - werd Cromalin vanwege de tijdwinst en de relatief lage kosten als een enorme innovatie gezien en verving het systeem al heel snel de traditionele offset-proefdruktechniek.

croppen, afsnijden, een deel van een foto (digitaal) of afbeelding wegsnijden en niet gebruiken in de opmaak van bijvoorbeeld een krant of pagina.

CTP, Computer To Plate, een prepress-techniek die wordt gebruikt bij digitale print- en druktechnieken, waarbij digitale bestanden rechtstreeks op de drukplaat van de drukpers worden overgebracht, zonder een tussenstap via fotografische films. CTP-platen moeten nog wel chemisch ontwikkeld moeten worden, terwijl chemieloze en procesloze CTP-platen zonder chemische handelingen ingezet kunnen worden. CTP-techniek komt overeen met de eerdere technologie Computer To Film (CTF), waarbij het computerbestand wordt uitgedraaid op fotografische film. Deze film werd dan gebruikt om via contactbelichting een ​​drukplaat te vervaardigen.

cursief, schuine letter, naar rechts hellend. Een lettervorm waarbij de letters als het ware aan elkaar geschreven zijn. Een goede cursief is geen rechte letter (romein) die is schuin gezet, maar is een uniek cursief ontwerp. Een cursief die is schuin gezet, elektronisch ontstaat vanuit een romein, noemen gecursiveerd, schuine romein of vals cursief. Het digitaal schuin zetten wordt mollen genoemd. Vanwege de invloed die Italiaanse lettertypen zouden hebben op de ontwikkeling van de cursief, wordt het cursieve schrift ook wel Italic, Italisch of Italiaans schrift genoemd.

cursiveren, letters elektronisch, middels zetaparatuur naar rechts laten hellen (of zelfs naar links!). Veelal in stapjes van 1 procent.

cyaan, ofwel C., de kleur blauw van drukinkt in het drukproces van vierkleurendrukwerk, CMYK.

cyclostyle papier, stencilpapier, wit of zacht gekleurd, opdikkend, sterk opzuigend papier, geschikt voor de stencilmachine, een machine die tussen 1940 en 1970 werd ingezet voor het vermenigvuldigen van handschrift of machineschrift. Stencilen is een techniek waarbij een waslaag op een moedervel (master) plaatselijk wordt verwijderd waardoor inkt kan worden doorgelaten. Het weghalen van de was gebeurt met een typemachine (zonder inktlint) of met een hard potlood.

Een leuke vraag en geen antwoord gevonden? U kunt altijd HSTotaal bellen: 023-534 45 00. Of mail uw vraag naar: mail@hstotaal.nl.

Een leuke vraag en geen antwoord gevonden? Mail naar: mail@hstotaal.nl.